Het is inmiddels meer dan twintig jaar geleden dat ik tijdens een opleiding een oefengesprek had met een trainingsacteur.
Hij speelde een agressieve vader en ik moest als leerkracht proberen met hem in gesprek te komen over zijn kind.
Na afloop kreeg ik van de trainer, mijn medestudenten en de acteur hetzelfde commentaar dat ik misschien wat meer had mogen begrenzen.
Maar omdat ik de vader binnen korte tijd meekreeg in een samenwerkingsgesprek, vonden ze dat eigenlijk niet zo belangrijk.
Tijdens het gesprek had ik hem eigenlijk alleen maar voortdurend erkenning gegeven voor wie hij was en hoe hij betrokken was op zijn kind. Door de vragen die ik hem stelde voelde hij zich begrepen waardoor hij niet boos hoefde te blijven.
Voor mij was deze oefening vooral een bevestiging van wat ik als jeugdbeschermer al jarenlang had ervaren. Ook in bizarre en soms ronduit lelijke situaties kon ik prima overweg met agressieve ouders.
Later heb ik in mijn eigen opleidingen handen en voeten gegeven aan wat er volgens mij echt toe doet in gesprekken met ouders.
Wat maakt moeilijke ouders zo moeilijk?
De vraag hoe je moet omgaan met moeilijke ouders heb ik altijd interessant gevonden. Vooral omdat ouders en kinderen in hun gedrag soms verrassend veel op elkaar lijken.
Vaak is het heel simpel en is die lastige moeder of vader gewoon klaar met aardig doen.
Ze hebben al van alles geprobeerd om jou als leraar of hulpverlener naar hen te laten luisteren en inmiddels zijn ze het spuugzat.
Net als kinderen zijn niet alle ouders in staat om op jouw niveau met je te communiceren. Sommigen hebben een kort lontje, anderen zijn al jaren moegestreden of hebben het vertrouwen in hulpverleners volledig verloren.
Of ze zien jou als de vijand.
Zoals een vader die mij bij iedere ontmoeting zijn vijand noemde en bij het afscheid steevast een compliment gaf omdat ik toch wel aardig was.
Van ons als leraren en hulpverleners mag verwacht worden dat we verder kijken dan het gedrag en een ouder met zachte ogen tegemoet treden.
Want als een boze ouder jouw zachte ogen ontmoet, hoeft hij misschien niet langer te vechten om gehoord te worden.
Hij kan ontdooien.
En dan kun je eindelijk in gesprek.
Waarbij je soms steeds opnieuw voor een ontdooimomentje moet zorgen.
Dat dan weer wel…
Begrip betekent niet dat je alles accepteert
Net zoals bij een kind dat dwarsligt, rotzooi trapt of weigert mee te werken, onderzoek je wat er achter het gedrag zit.
Waar maakt deze ouder zich zorgen over? Wat probeert hij duidelijk te maken? Wat heeft hij nodig en welke mogelijkheden heeft hij om dat onder woorden te brengen?
Want een moeder kan terecht bezorgd zijn en tegelijkertijd grensoverschrijdend communiceren.
Een vader kan zich onvoldoende gehoord voelen en daarom onredelijke eisen stellen.
De kunst is dat je het gedrag van ouders niet persoonlijk opvat, zonder hun kritiek zomaar naast je neer te leggen.
Want zodra jij je aangevallen voelt en in de verdediging schiet, loop je het risico zelf onderdeel van de strijd te worden.
Wanneer je begrijpt dat je soms de toehoorder bent van jarenlange frustratie, angst of wanhoop, ontstaat er ruimte om te onderzoeken wat op dat moment kan helpen.
En blijft een ouder schelden, dreigen of weigert hij mee te werken, dan geef je met diezelfde zachte ogen de grenzen aan.
Want begrip voor iemands zorgen betekent nog niet dat je alles hoeft te pikken.
Professionals hebben ook recht op respect
Het is belangrijk dat je de zorgen van ouders serieus neemt zonder alle verantwoordelijkheid voor het gesprek op je eigen schouders te leggen.
Je kunt heel vriendelijk en duidelijk zijn over wat wel en niet helpt om met elkaar in gesprek te zijn..
Soms heeft een moeder geen andere manier gevonden om haar zorgen duidelijk te maken dan voortdurend aandringen. Of begint een vader te dreigen omdat hij bang is de controle te verliezen.
Dat gedrag kun je proberen te begrijpen. Maar de ouder blijft verantwoordelijk voor zijn eigen manier van communiceren.
In mijn opleidingen zeg ik altijd:
‘Jij bent verantwoordelijk voor het proces, maar niet voor het eindresultaat.’
Jij kunt luisteren, onderzoeken, begrenzen en uitnodigen tot samenwerking.
Maar je kunt een ouder niet dwingen om die uitnodiging aan te nemen.
Gelukkig hebben ouders meestal een groot belang bij een goede afloop.
En zodra je samen helder hebt wat er voor hun kind op het spel staat, wordt het gesprek vaak een stuk eenvoudiger.
Daarom blijf ik het bijzonder vinden dat we ons bij moeilijke ouders zo vaak afvragen hoe we hun gedrag moeten veranderen.
Terwijl de echte vraag misschien is:
Hoe zorg ik ervoor dat ik zelf niet mee ga doen aan de strijd?
Voer een goed gesprek met ouders
Inmiddels heb ik verschillende malen voor professionals een Masterclass gegeven over hoe je dat doet: een gesprek met ouders.
Wil je leren genieten van effectieve gesprekken met ouders?
Volg dan mijn online opleiding ‘Het oudergesprek’ (met tot juni 2027 SKJ accreditatie punten).
Je kunt gelijk starten en de lesstof in praktijk brengen.
Meer lezen en kijken:
Ouders in hun kracht
Wat is er mis met curling ouders?
Ouders moeten zich schuldig maken
Hoe moet je omgaan met bemoeizuchtige kinderen?
Wat is pro-sociaal gedrag en waarom is dit belangrijk?
