Standje KLEURVERSIE copyStel je betrapt je kind op een leugen, diefstalletje, agressief gedrag, iemand uitschelden, iets kapot maken of spijbelen, of een ander vergrijp. Wat is dan je eerste reactie?
Wedden dat het te maken heeft met boosheid, verontwaardiging, ongeloof en angst voor gevolgen?
En je tweede reactie? Die zal vaak te maken hebben met de één of andere wijze van straf.
Vaak zijn we niet voorbereid op wangedrag van onze kinderen wat buiten onze normen en waarden past. En toch is het helemaal niet erg wanneer kinderen eens uit de bocht vliegen. Integendeel, het is een prachtige kans om iets te leren over (on)geoorloofd gedrag en het is een prachtige kans om de band tussen ouders en kinderen te versterken door een stuk morele opvoeding.

Liegen en stelen

Ik weet nog goed dat ik op een middag mijn zoon met een vriendje betrapte bij de supermarkt. Beide kereltjes dronken cola uit een fles en aten uit een zak chips. Een zeer ongewone situatie zo aan het eind van de middag en ik sommeerde mijn zoon spoorslags naar huis te gaan. Op mijn vragen hoe het kon dat ik die situatie aan kon treffen, kreeg ik natuurlijk allerlei ontwijkende en onverklaarbare antwoorden. De meest ingewikkelde betrof het vinden van lege flessen door het hele dorp die waren ingewisseld voor harde guldens statiegeld. Omdat we niet verder kwamen, gaf ik hem een half uur de tijd om met het echte verhaal te komen en zich tot die tijd te verwijderen.
Na een half uur riep ik hem weer binnen nadat ik had gezien hoe hij buiten wat ongemakkelijk liep te drentelen. Nu kwam het verhaal eruit. Een ander vriendje had geld gestolen uit een fruitverkopers geldkistje langs de weg en dat geld hadden ze gedeeld. Omdat hij volhield dat hij zelf het geld niet gestolen had, legde ik hem uit wat heling was. Daarna stuurde ik hem met 2 gulden naar die meneer om het terug te brengen. Uiteraard protesteerde hij heftig, maar ik zei hem dat hij nu ook zo flink moest zijn om het goed te maken. Waarop hij vertrok en de meneer hem heeft bedankt voor zijn eerlijkheid.
Wij hebben hem geprezen voor zijn moed en dapperheid om in zijn eentje met het geld naar deze meneer te gaan en al met al was hij daardoor flink opgelucht.
Overigens beweert hij tot de dag van vandaag dat hij het geld niet gestolen heeft.

Wat kan je doen als ouders bij grensoverschrijdend gedrag

Een eerste handige tip is rustig blijven :-) Het is al misgegaan en een heftige overtrokken reactie zal de situatie echt niet verbeteren. Overigens is het aan de andere kant ook helemaal niet erg dat je kind bij ernstig vertoont gedrag jouw verontwaardiging of boosheid over zich heen gestort krijgt :-) Als er iets ergs is gebeurd, mag de reactie ook wat heftiger zijn. Je kind mag weten dat je boos bent. Zorg er wel voor dat je het daarna zo snel mogelijk weer in constructieve banen leidt.
Mocht je kind echter voor het eerst stelen, zeer ernstig liegen of iets anders doen, dan kan het wijs zijn even tot tien te tellen en vragen hoe het zo gekomen is. Uiteraard zal het kind in de verdediging schieten of allerlei excuses aanvoeren. Wees dan blij, want dat betekent dat het zich realiseert dat er iets mis is. Je zit op de goede weg en je vraagt naar DE gang van zaken zoals het kind die heeft ervaren. En dit kan net iets anders zijn de DE waarheid want die bestaat helaas niet.
Je kunt gerust flink doorvragen naar details over datgene wat er is gebeurd. Als je zelf rustig en beheerst blijft, mag je kind best wel even in de piepzak zitten over de consequenties :-)  Dat helpt voor het leren voor het doen en laten voor een volgende keer. Veel kinderen houden er immers niet van om geconfronteerd te worden met nare consequenties. (uitzonderingen daargelaten !) Dus dat kun je zeker aanvoeren door te sommeren dat het kind de schade gaat herstellen.

De stappen van verantwoordelijkheid

Ben Furman (de bedenker van Kids’ Skills) heeft een aantal prachtige stappen van verantwoordelijkheid geformuleerd. Deze kunnen een mooie leidraad zijn voor je actie en ze zijn als volgt.
Het kind:

1. vertelt wat het heeft gedaan;
2. aanvaardt de consequenties ervan;
3. biedt excuses aan, aan de betrokkene(n);
4. maakt het goed;
5. belooft hetzelfde niet meer te doen;
6. is bereid om kinderen die ook zoiets doen proberen te stoppen.

Deze stappen kunnen voor een kind best heftig zijn, maar het voorkomt het snelle “sorry” en wegwezen wat veel kinderen doen en wat ouders vaak zo’n onbehaaglijk gevoel geeft. Voor het kind is het de winst dat iets ook echt afgerond wordt en een gevoel van voldoening en trots achterblijft. Immers het is weer “in orde” gemaakt: Over en uit en sluiten.

De verschillen tussen straffen en verantwoordelijkheid nemen

Straffen geeft vaak een negatieve sfeer en roept ook een gevoel van wraak op. Als een kind verantwoordelijkheid gaat nemen voor het vertoonde gedrag gebeurt er iets anders. Het kind leert dat het belangrijk is om iets te herstellen én dat dit een goed gevoel kan geven. Bovendien is er in een volgende vergelijkbare situatie een keuzemoment. Wil ik dit of doe ik het niet.
Wanneer kinderen door hun ouders de ruimte krijgen om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor gevolgen van gedrag en wie en wat ze zijn, dan maakt dit een kind sterker. Straffen is een hele begrijpelijke reactie en kan zeker zijn nut hebben, maar het kind leert er geen verantwoordelijkheid van nemen.
Kinderen mogen van hun ouders leren hoe dat moet en daar de juiste ondersteuning voor krijgen. Daar hebben ze recht op!
Anderzijds moeten ouders hun kinderen het recht geven om zelf hun problemen op te lossen en het recht geven om veel fouten te maken.

Duzz… ouders, als je kind uit de bocht vliegt, gun het de ervaring en zorg dat je de grenzen van de bocht afbakent. Laat je kind gerust veel last hebben van de gedane actie en bedenk wat het allemaal leert terwijl jij een beetje achterover leunt en je tong afbijt om te voorkomen dat je een lawine over hem heen laat vallen van boosheid en verontwaardiging.
En ik kan je geruststellen, met mijn zoon is het helemaal goed gekomen. Bij mijn weten heeft hij nooit meer aan heling en diefstal gedaan (of hij is slimmer geworden :-)).

Lees ook: Waarom liegt een kind?
Lees ook: Mijn kind steelt
Lees ook: 3 andere manieren dan een corrigerende tik
Lees ook: Goedbedoeld gedrag van kinderen
Lees ook: Wangedrag van kinderen
Lees ook: Belonen is goed, straffen is fout?
Lees ook: De pedagogiek van opa

Heb jij of je kind behoefte aan ondersteuning tijdens de opvoeding van je kind, kijk dan of de praktijk voor kindercoaching iets voor je kan betekenen.
Wil je op de hoogte blijven, vraag dan de nieuwsbrief aan.
Wil je ook leren kinderen en ouders te begeleiden en daarvoor de basisopleiding tot kindercoach of een nascholing volgen, lees dan verder op de site voor de opleiding tot kindercoach.
De illustratie is van Bianca Snip