Daar zijn we weer: de examens barsten los en straks komen ook weer die beslissende toetsweken.
Je kunt de klok erop gelijk zetten.
In veel gezinnen begint de spanning langzaam op te lopen.
Niet alleen bij de leerling die straks moet laten zien wat hij de afgelopen maanden en jaren heeft geleerd, maar minstens zo vaak bij de ouders eromheen.
Want zodra het woord examen valt, lijkt er in veel gezinnen iets bijzonders te gebeuren.
De gewone gang van zaken wordt opgeschort, kindlief krijgt ineens een bijna heilige status en de rest van het gezin wordt geacht zachtjes te lopen, vriendelijk te kijken, voedzame tussendoortjes aan te dragen en vooral geen vragen te stellen die ook maar enigszins verkeerd kunnen landen.
Alsof er niet gewoon een examen gemaakt moet worden, maar alsof het voortbestaan van de familie op het spel staat.
Natuurlijk zijn toetsen en examens spannend.
Dat hoort er bij.
Een beetje spanning maakt wakker, zet aan en zorgt ervoor dat je net iets scherper bent dan op een doorsnee dinsdagmiddag waarop je vooral denkt aan je telefoon, je vrienden of de vraag wat er in de koelkast ligt.
Maar ergens zijn we met elkaar wel erg goed geworden in het groter maken van die spanning.
En daar begint volgens mij het gedoe en stress met examens
Want een examen is uiteindelijk een moment in de tijd.
Een belangrijk moment en een spannend moment.
Maar geen buitenaardse ramp waarvoor het hele gezin in crisismodus hoeft te schieten.
De meeste leerlingen die examen doen, zijn daar niet zomaar terechtgekomen.
Ze hebben vier, vijf of zes jaar onderwijs achter de rug.
Ze hebben toetsen gemaakt, opdrachten ingeleverd, presentaties gehouden, cijfers gehaald, onvoldoendes overleefd en leraren doorstaan die ze waarschijnlijk zelf ook niet allemaal hadden uitgekozen.
Met andere woorden: ze hebben al talloze keren geoefend met precies dat wat nu nog één keer moet gebeuren.
En toch doen we soms alsof ze ineens totaal weerloos zijn.
Welke boodschap geven we aan ons examen kind?
Ouders gaan plannen, regelen, controleren, overhoren, aansporen, meeleven, meezuchten en soms zelfs bijna mee-examen doen.
Scholen wringen zich ondertussen in allerlei bochten om ieder oneffenheidje glad te strijken.
Het mag niet te warm zijn, niet te koud, niet te rumoerig, niet te stil, niet te spannend en vooral niet te veel lijken op het echte leven waarin er ook altijd iets is wat niet helemaal ideaal is.
Daarmee geven we kinderen ongemerkt een nogal onhandige boodschap mee.
Namelijk dat presteren alleen kan als de omstandigheden perfect zijn.
En dat is natuurlijk klinkklare onzin.
Over een paar jaar zitten deze jongeren misschien in een baan, een opleiding, een relatie, een druk gezin of een situatie waarin ze ook moeten functioneren terwijl er lawaai is, iemand chagrijnig doet, de printer stuk is, de planning uitloopt of een collega de hele dag met een pen loopt te tikken.
Het leven is zelden een gekoelde examenruimte met perfecte stilte en een schaal druivensuiker binnen handbereik.
De echte waarde van examens en toetsen
Juist daarom zijn toetsweken en examens zo interessant.
Niet omdat ze alleen laten zien of je kind Frans, wiskunde of geschiedenis beheerst, maar omdat ze iets veel groters zichtbaar maken.
Ze laten zien of een kind overzicht kan houden, kan beginnen, kan doorzetten, kan omgaan met spanning, hulp kan vragen, keuzes kan maken en verantwoordelijkheid kan dragen voor zijn eigen inspanning.
En dat is nogal wat.
Sterker nog: de lesstof is vaak helemaal niet het grootste probleem.
Dat denken we wel, maar in mijn praktijk heb ik jarenlang gezien dat kinderen meestal niet vastlopen omdat ze één formule, naamval of grammaticaregel niet begrijpen.
Ze lopen vast omdat ze geen overzicht hebben, omdat ze niet weten waar ze moeten beginnen, omdat ze denken dat ze alles tegelijk moeten kunnen, omdat ze in paniek raken bij één moeilijke vraag of omdat ze nog nooit hebben geleerd hoe je verstandig met stress omgaat.
Een kind dat de grip kwijt is, krijgt stress.
En pubers met stress zijn zelden hun charmantste versie:
- De ene gaat vechten en wordt brutaal, tegendraads of buitengewoon goed in het opvoeren van drama.
- De ander vlucht weg in zijn telefoon, in vermijding of in de gedachte dat het toch allemaal geen zin meer heeft.
- Een derde bevriest en krijgt een black-out, staart naar het boek of de toets en weet ineens niets meer.
Dat is geen aanstellerij.
Dat is een stressreactie.
Wat je dus niet moet doen
Het wordt wel onhandig als de volwassenen om het examen kind heen vervolgens óók in de stress schieten.
Dan krijg je een prachtige negatieve vicieuze cirkel waarin de puber harder gaat mopperen, de ouder harder gaat duwen, de puber zich verder terugtrekt en de ouder nog harder gaat praten.
En geloof me: van harder praten is nog nooit een puber overzichtelijker gaan leren.
Wat pubers nodig hebben, is niet dat wij hun spanning overnemen, maar dat wij onze eigen positie houden.
Een beetje aai over de bol wanneer het echt moeilijk is en een vriendelijke schop onder de kont wanneer er vooral veel gepiep is.
Niet alles zielig maken, maar ook niet doen alsof spanning onzin is.
Niet meeslepen in het drama, maar wel beschikbaar blijven.
Daar zit de kunst van echt helpen bij examens
Want natuurlijk mag je rekening houden met een kind in een examenperiode.
Natuurlijk mag het even bijzonder zijn. N
atuurlijk mag je zorgen dat er eten is, dat er rust is en dat je kind voelt dat je achter hem staat.
Maar er is een verschil tussen steunen en overnemen.
Wanneer jij als ouder de planning maakt, het overzicht bewaakt, de motivatie aanjaagt, de fouten opvangt en de verantwoordelijkheid draagt, leert je kind vooral dat jij blijkbaar degene bent die het examen moet halen.
En dat is niet de bedoeling.
Je kind moet leren dat dit van hem is.
Gewoon heel helder zonder hardheid of kilheid en zonder de houding van ‘zoek het maar ui.’.
Dit is jouw taak, jouw inspanning, jouw examen, jouw verantwoordelijkheid.
Ik ben er naast je, maar ik ga niet in jouw stoel zitten.
Dat is soms ingewikkeld, want veel ouders willen niets liever dan hun kind behoeden voor teleurstelling.
We willen voorkomen dat ze struikelen, zakken, huilen, balen of ontdekken dat ze misschien net iets te weinig hebben gedaan.
Maar juist die ervaringen horen ook bij groot worden.
Een kind dat nooit leert omgaan met tegenvallers, leert vooral dat tegenvallers onverdraaglijk zijn.
En dat is misschien wel erger dan een onvoldoende.
Maak examens en toetsen weer een beetje normaler
Daarom mogen we toetsen en examens best weer wat normaler maken.
Niet onbelangrijk, maar ook niet hysterisch. en doen alsof het nergens over gaat, maar ook niet alsof het leven ervan afhangt.
Een examenperiode is een oefenplaats voor plannen, kiezen, verdragen, incasseren, doorzetten, herstellen en opnieuw beginnen.
En ja, soms hoort daar stress bij.
Stress is niet altijd een probleem dat opgelost moet worden.
Soms is stress gewoon het teken dat iets ertoe doet.
De kunst is niet om alle spanning weg te poetsen, maar om je kind te leren wat het kan doen wanneer die spanning opkomt.
Ademhalen adem in en adem uit…..
- Beginnen bij wat je wel weet.
- Eén vraag overslaan.
- Hulp vragen.
- Je planning aanpassen.
- Stoppen met jezelf gek maken.
- Ontdekken dat een moeilijk moment niet automatisch betekent dat alles mislukt.
Dat zijn vaardigheden waar je de rest van je leven iets aan hebt en veel meer dan aan die ene rij woordjes die je na de vakantie alweer vergeten bent.
Dus misschien moeten we de vraag over examen periodes veranderen
Niet: hoe slepen we ze door de toetsweek of examens heen?
Maar: wat leren ze hier eigenlijk over zichzelf?
- Waar verliezen ze grip?
- Waar raken ze in paniek?
- Waar stellen ze uit?
- Waar geven ze te snel op?
- Waar maken ze het groter dan het is?
- En waar kunnen ze leren dat ze veel meer aankunnen dan ze zelf denken?
Want dat is uiteindelijk waar het om gaat.
Je kind leert dat spanning erbij hoort, dat verantwoordelijkheid niet eng hoeft te zijn en dat je niet hoeft te wachten tot de omstandigheden perfect zijn voordat je doet wat je te doen hebt.
Dussss…….. heel veel succes met alle toetsen en examens.
En vooral ook een beetje genieten van die bijzondere sfeer.
Want voor je het weet is het voorbij, ligt er ergens een vlag klaar, of juist een teleurstelling die verwerkt moet worden, en blijkt opnieuw dat het leven gewoon verdergaat.
Met of zonder perfecte omstandigheden.
De workshop Toets en Examen Voorbereiding
Voor iedereen die leerlingen écht willen helpen toetsen en examens te halen, heb ik een hele gave workshop ontwikkeld waarin ALLE aspecten aan bod komen voor het maken van toetsen en examens.
Kijk maar via deze link naar de workshop waarbij leerlingen in maximaal 2 uur een zucht van verlichting slaken en tot in hun tenen begrijpen waarom ze het moeilijk hebben.
Wat ze natuurlijk vooral ontdekken is wat ze moeten doen om hun luiken open te zetten voor het opnemen van de lesstof zodat het op het juiste moment er weer uit komt!
Kijk verder wat deze online workshop je oplevert!
Lees en kijk verder:
Lees alles over Ik leer leren
Lees ook: Het slagveld van Havo/Vwo-2
Lees ook: Hoogbegaafd en alles verloren?
Lees ook: Wat is er mis met falen?
Bekijk ook het filmpje: Fixed en growth mindset in beeld
Bekijk ook het filmpje: Weinig inspanning en veel resultaat en veel inspanning en weinig resultaat. Hoe werkt dat?
Geef een reactie